مقدمه | نگین معنوی بخش مهردشت
امامزاده شاه شمسالدین محمد (ع)، فرزند امام موسی بن جعفر (ع)، یکی از مهمترین اماکن مذهبی و تاریخی شهر علویجه در استان اصفهان است که تربت پاک او در غرب این شهر و بر فراز کوهی کوچک، محل زیارت خاص و عام بوده و قرنهاست که میزبان عاشقان اهل بیت (ع) است.
نسبشناسی و جایگاه امامزاده
«شمسالدین محمد» از سلاله و ذریه رسول الله (ص) است و پسوند «محمد» به همین سبب به نام او افزوده شده است. در تحقیقات انجامشده درباره فرزندان حضرت موسی بن جعفر (ع)، ایشان یکی از فرزندان امام هفتم (ع) محسوب میشود. تعداد فرزندان امام موسی کاظم (ع) را از ۳۷ تا ۵۰ نفر نوشتهاند و «شمسالدین» در فهرست پسران آن حضرت، با مدفن «علویجه اصفهان» ثبت شده است.
انگیزه هجرت به علویجه
زمان دقیق ورود امامزاده شمسالدین به علویجه مشخص نیست، اما بیهقی در کتاب «لباب الانساب» مینویسد: «امامزاده شمسالدین به قصد خونخواهی برادرش (امام رضا علیهالسلام) از مأمون، همراه سه هزار نفر از امامزادگان و فرزندانشان به سرپرستی احمد بن موسی (شاه چراغ) و محمد بن موسی در سال ۲۰۲ هجری قمری از مدینه و از راه شیراز به ایران آمد و در استان فارس (شیراز) تحت تعقیب بنیالعباس قرار گرفت.
حاکم شیراز اجازه ادامه مسیر را به احمد بن موسی و همراهانش نداد. سرانجام بین امامزادگان و حاکم شیراز جنگ درگرفت که عدهای شهید و برخی در نواحی کوهستانی فارس پراکنده شدند. شمسالدین به سمت اصفهان حرکت کرد و به منطقه «عربستان» اصفهان رسید. او وقتی مطمئن شد که در این منطقه عشایر عرب ساکن هستند و سادات و شیعیان در «علویجاه» مستقرند، تصمیم بر ماندن گرفت.
نکتهای که ورود امامزاده به این منطقه را توجیه میکند، مذهب مردم علویجه است. برخلاف مذهب حاکم بر شهر اصفهان که تسنن و اغلب با تعصب فراوان بوده است، مذهب رایج در این منطقه از ابتدا تشیع بوده و به همین دلیل این منطقه را «علویجاه» یا همان مکان سکونت شیعیان نام نهادهاند.
شهادت و تدفین
امامزاده شمسالدین با معرفی خودش به یکی از شیعیان به نام «حاج طاهر» مهمان او شد و مدتی در آنجا زندگی کرد. تا اینکه در یکی از روزهای تابستان کنار نهری رفت و مشغول آبتنی شد که توسط دشمنان اهل بیت (ع) شناسایی و به شهادت رسید. به وسیله علویون و میزبانش، حاج طاهر، در محل فعلی بر فراز کوه کوچکی که مشرف به علویجه است، مدفون شد. به مرور زمان، شیفتگان و شیعیان علوی با توجه به کراماتی که با توسل به روح پرفتوح او میدیدند، بر فراز مرقد مطهرش گنبد و بارگاه مجللی بنا کردند.
کرامات و چاه شفابخش
علویون برای تهیه خشت و گل ساختمان امامزاده با مشکل آب مواجه بودند. در مکاشفهای که صورت گرفت، به متولی امامزاده (مرحوم حاج وکیل قدم) در عالم رؤیا گفته شد که در چند قدمی محل دفن امامزاده، چاه آبی وجود دارد که یک آجر مربع بزرگ روی آن قرار دارد. پس از بیدار شدن، موضوع را با عدهای از معتمدین محل در میان گذاشت و به اتفاق آنها به جستجو پرداخت و نتیجه این کاوش، چاهی به عمق ۱۷ متر و به قطر یک متر در دل سنگ پیدا شد. قابل توجه است که آثار حفاری در این چاه وجود ندارد.
زائران حرمش از آب این چاه برای شفای بیماران استفاده میکنند که تاکنون بسیاری را شفا داده است و مردم درباره این امامزاده کرامات متعددی را برشمردهاند.
معماری و بازسازی بقعه
گنبد قدیمی امامزاده شمسالدین محمد که ساختمانی ۴×۳ متر و گنبدی با ارتفاع ۱۷ متر با مصالح خشت و گل ساخته شده بود، در سال ۱۳۸۳ خراب شد. بقعه جدید با همت ساکنان و خیرین محلی با مساحت ۲۵۰۰ متر مربع و با ارتفاع ۱۰ متر به شکل دو طبقه احداث شد. گنبد جدید امامزاده از زمین تا سقف گچبری ۱۸ متر ارتفاع داشته و گچبریهای چشمنواز و آینهکاریهای زیبا حرم چشم هر زائری را خیره میکند.
بارگاه جدید امامزاده شمسالدین محمد که به شکل ۸ ضلعی و با طرحی جدید و زیبا جایگزین ضریح چوبین قدیمی شده، در سال ۱۳۸۷ توسط استادکاران اصفهانی ساخته شد.
موقعیت جغرافیایی و اهمیت تاریخی
این امامزاده در ۲ کیلومتری جنوب غرب علویجه و بر روی کوه واقع است. وجود قلعهای معروف به «قلعه سنگی» در جوار کوه امامزاده شاه شمسالدین محمد (ع) و همچنین قلعه گبری در تپههای اطراف علویجه، میتواند نشانگر قدمت این شهر تا پیش از ظهور اسلام باشد. این دو اثر تاریخی در کنار یکدیگر، از مهمترین شواهد باستانشناسی منطقه محسوب میشوند.
مراسم و آیینهای مذهبی
امامزاده شاه شمسالدین محمد (ع) در طول سال میزبان مراسم مذهبی متعددی است. در ایام اربعین حسینی، پیادهروی جاماندگان حسینی به سمت این امامزاده برگزار میشود و هیئتهای عزاداری در آن حضور مییابند. همچنین مراسم گرامیداشت مناسبتهای ملی و مذهبی با حضور خادمیاران رضوی و مسئولین محلی در این بقعه متبرکه برگزار میگردد.
اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان نجفآباد نیز به مناسبتهای مختلف، مراسم عطرافشانی و شستوشوی ضریح مطهر را با حضور معتمدین محلی و خادمان این آستان برگزار میکند و فضای بقعه برای پذیرایی از زائران آمادهسازی میشود.
سوالات متداول درباره امامزاده شمسالدین محمد (ع)
امامزاده شمسالدین محمد (ع) فرزند چه کسی است؟
ایشان فرزند امام موسی بن جعفر (ع)، امام هفتم شیعیان، است.
آیا ایشان از سلاله پیامبر (ص) است؟
بله، پسوند «محمد» به این سبب است که وی از سلاله و ذریه رسول الله (ص) است.
دلیل نامگذاری منطقه به «علویجاه» چیست؟
«علویجاه» به معنای مکان سکونت شیعیان و علویون است و از آنجا که مذهب رایج در این منطقه از ابتدا تشیع بوده، این نام بر آن نهاده شده است.
چاه شفابخش امامزاده چه ویژگی دارد؟
چاهی به عمق ۱۷ متر و قطر یک متر در دل سنگ که بدون آثار حفاری کشف شده و زائران از آب آن برای شفای بیماران استفاده میکنند.
بقعه امامزاده در چه سالی بازسازی شد؟
گنبد قدیمی در سال ۱۳۸۳ خراب شد و بقعه جدید با مساحت ۲۵۰۰ متر مربع احداث گردید. ضریح جدید نیز در سال ۱۳۸۷ نصب شد.
نتیجهگیری
امامزاده شاه شمسالدین محمد (ع) علویجه، نه فقط یک مکان مذهبی، بلکه حافظه تاریخی و هویت معنوی منطقه مهردشت و نجفآباد است. این بقعه متبرکه با تاریخ پرفراز و نشیب خود، از هجرت امامزاده از مدینه تا شهادت مظلومانهاش در کنار نهر، و از کرامات چاه شفابخش تا بازسازی باشکوه امروزین، همواره ملجأ و پناهگاه مردمان این دیار بوده است. زیارت این امامزاده، تجربهای معنوی در دل تاریخ و طبیعت بکر علویجه است.
