مقدمه | علویجه، نگین بخش مهردشت
علویجه شهری در بخش مهردشت شهرستان نجفآباد استان اصفهان، با ارتفاع حدود ۱۸۵۰ متر از سطح دریا، در ۷۱ کیلومتری شمال غربی اصفهان و ۵۴ کیلومتری شمال غربی نجفآباد واقع شده است. این شهر که در دامنه جنوبی کوه چهارکوه قرار دارد، از شمال به میمه و کاشان، از شرق به اصفهان، از غرب به خوانسار و از جنوب به نجفآباد محدود میشود.
ریشهیابی نام «علویجه»
درباره وجه تسمیه علویجه روایتهای متعددی وجود دارد که هر کدام بخشی از هویت تاریخی این شهر را روشن میکند:
نظریه اول: برگرفته از «ایل ویژه»
بر اساس این روایت، اولین اقوام لر با مذهب زرتشتی که هزاران سال پیش به جای کوچروی، یکجانشینی را انتخاب کردند، نام «ایل ویژه» را بر محل اسکان خود نهادند. با حمله اعراب، تلفظ آن به «ایل ویجه» و سپس «علویجه» تغییر یافت.
نظریه دوم: برگرفته از «علویون»
علی قندهاری علویجه در کتاب «علویجه اصفهان» مینویسد: عربهای مسلمانی که برای فتح اصفهان وارد ایران شدند، از راه گلپایگان به این منطقه رسیدند و در آن ساکن شدند. به همین مناسبت منطقه را «عربستان» نامیدند. تیرهای از این اعراب که «علویون» بودند، در علویجه ساکن شدند و این شهر را «علوی» نامیدند. در سال ۱۳۷۲، منطقه عربستان نجفآباد به بخش «مهردشت» تغییر نام یافت.
نظریه سوم: «لاویجه» به معنای دره
برخی معتقدند این نام از واژه «لاویجه» یا «لویجه» به معنای درهای رسوبگیر با آب قلیل گرفته شده است.
نظریه چهارم: «ویج» باستانی
اسم اصلی شهر «ویج» بوده که پس از اسلام و با تأثیر زبان عربی، پیشوند «ال» به آن اضافه شده و به «الویج» تغییر یافته است. در دوره صفویه، به دلیل نزدیکی تلفظ «ال» و «عل»، نام شهر به «علویج» و سپس «علویجه» تبدیل شد.
پیشینه تاریخی و آثار باستانی
وجود دو قلعه در علویجه نشان از قدمت این شهر تا پیش از ظهور اسلام دارد: قلعه گبری که خرابههای آن بر فراز یکی از تپههای علویجه باقی مانده و قلعه سنگی در جوار کوه امامزاده شاه شمسالدین محمد. خرابههایی معروف به «سرخاله» که بقایای خانههای قدیمی در آن مشهود است، از دیگر دلایل قدمت این منطقه است.
دژ گبری
دژ گبری یکی از مهمترین آثار تاریخی اطراف علویجه است که با مصالح سنگی و ملاتهای سنتی بنا شده و شامل دیوارهای بلند، برجهای دیدهبانی و اتاقکهای ذخیرهسازی بوده است. کاربری این دژ احتمالاً هم نظامی و هم پناهگاهی برای جمعیت محلی در زمان تهدیدها بوده و نمونهای بارز از استحکامات دوران پیش از اسلام محسوب میشود.
قلعه نادری
قلعه نادری نیز بنایی است که ساخت آن را به دوره نادرشاه نسبت میدهند. شواهد تاریخی حکایت از آن دارد که در دوره نادر، استحکامات و برخی قنوات پیرامون شهر بازسازی شدهاند.
غار سنگریز
غار سنگریز در حوالی علویجه قرار دارد و با توجه به یافتههای سفالی و بقایای استقراری، دارای قدمتی قابل توجه است. این غار بهعنوان پناهگاه یا محل اجرای آیینها استفاده میشده و هماکنون موضوع توجه باستانشناسان محلی است.
مسجد جامع و مسجد نبی اکرم (ص)
مسجد جامع علویجه با قدمت چندصد ساله، دارای کاشیکاری و کتیبههایی با ارزش تاریخی است. مسجد نبی اکرم (ص) در محله پاجوی علویجه نیز حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد و در تاریخ ۲۰ اسفندماه ۸۵ به شماره ثبت ۱۸۱۰۵ در سازمان میراث فرهنگی ثبت شده است.
در ادوار تاریخی بعد، قلعههای دیگری به نامهای قلعه کهنه و قلعه پایین در جوار قلعه نادری بنا گردید. از دوره صفویه نیز آثاری مانند کاروانسرای عباسی در روستای هسنیجه بر جای مانده است.
اقتصاد؛ از کشاورزی تا شهرک صنعتی
علویجه از نظر اقتصادی هنوز بر بنیانهای روستایی استوار است. گندم، جو، زعفران، حبوبات، بادام، سیبزمینی و پیاز عمده محصولات کشاورزی آن را تشکیل میدهند. هلو و انگور محصولات دیگر آن هستند که هر دو معروفیت دارند و شیره انگور آن بنام است. در دهههای اخیر، هلوی علویجه شهرت داشته است.
پایتخت توت ایران
علویجه به بزرگترین توتستان ایران شهرت دارد و هر ساله در فصل بهار با برگزاری جشنواره توت، پذیرای گردشگران از سراسر کشور است. این جشنواره بهصورت سالانه در تقویم رویدادهای فرهنگی گردشگری استان ثبت شده است. تفرجگاه چهارکوه با بیش از هشت هزار اصله درخت توت، عنوان «پایتخت توت ایران» را به خود اختصاص داده است.
شهرک صنعتی علویجه
شهرک صنعتی علویجه در سال ۷۰ کلنگزنی شد و در دو فاز ۸۰ و ۱۲۰ هکتاری تأسیس گردید. در حال حاضر ۳۵۰۰ نفر در این شهرک ۲۰۰ هکتاری مشغول به کار هستند. صنایع فلزی، شیمیایی و نساجی از جمله بخشهای فعال در این شهرک هستند.
فرهنگ، آداب و رسوم
شبنشینیهای طولانی
شبنشینیهای طولانی از قدیمالایام در علویجه مرسوم بوده است، بهخصوص در فصل زمستان به علت شبهای دراز و بیکاری دهقانان. در این مراسم از خشکبارهای محلی مثل کشمش، بادام، پرهلو و توت پذیرایی میکردند که در اصطلاح محلی به آن «شبچره» میگفتند.
فال بولونی
فال بولونی از آداب منحصربهفرد بومیان علویجه است. در شب چهارشنبه سوری، یکی از زنان فامیل به تعداد افراد، اشیاء ریز داخل ظرف سفالی میریزد و آن را در تنور میگذارد. صبح روز بعد، یکی از سالمندان دیوان حافظ را در دست میگیرد و دختر بچهای دانهها را بیرون میکشد و فال گرفته میشود.
دلالگی
دلالگی نیز رسمی است که در آن «دلاله» به زنی میگویند که از دختران دم بخت اطلاع دارد و در مراسم ازدواج، خانواده پسر به او سفارش میکنند تا دختری مناسب پیدا کند.
زبان مردم علویجه فارسی است و لهجهای بسیار شبیه لهجه اصفهانی دارند. بازی سنتی این شهر چوق و پل نام دارد.
صنایع دستی و سوغات
هنرمندان علویجه در زمینه صنایع دستی چون گلیمبافی، گیوهبافی، بافت کرباس، نمدمالی، معرق و منبت بسیار ماهرند. صنایع دستی زنان نیز کرباس، کیش و قالیبافی است.
از سوغات پرطرفدار علویجه میتوان به توت، انگور، هلو و بادام اشاره کرد. کباب شتر، گندی، قورمه به، آبگوشت لوبیا سبزی، یتیمچه، قیمه ریزه و قلیه پیتو از غذاهای سنتی این شهر هستند.
جاذبههای گردشگری امروز
تفرجگاه چهارکوه
تفرجگاه چهارکوه با وسعت بیش از ۴۲ هکتار در دامنههای کوههای علویجه طراحی شده و شامل آبشار مصنوعی، جاده سلامت، نورپردازی حرفهای، بیش از ۲۸۰۰ متر مربع فضای نشیمن و آمفیتئاتر روباز است. هدفگذاری این طرح بر مبنای توسعه اکوتوریسم با الگوی توسعه پایدار است.
غار آهکی علویجه
غار آهکی علویجه در فاصله ۱۵ کیلومتری شرق علویجه، با مساحتی حدود ۱۰۰ متر مربع، دارای استالاگمیتها و استالاکتیتهای زیبایی است که در میلیونها سال پیش شکل گرفتهاند.
امامزاده شاه شمسالدین محمد (ع)، کوه چهل دختر، باغات علویجه و مزرعه فولاد از دیگر جاذبههای گردشگری این شهر هستند.
سوالات متداول درباره علویجه
علویجه در کدام استان و شهرستان قرار دارد؟
علویجه در استان اصفهان، شهرستان نجفآباد و بخش مهردشت واقع شده است.
چرا به علویجه «پایتخت توت ایران» میگویند؟
به دلیل وجود بزرگترین توتستان ایران با بیش از ۸۰۰۰ اصله درخت توت در تفرجگاه چهارکوه و برگزاری سالانه جشنواره توت.
قدمت علویجه به چه دورهای برمیگردد؟
آثار باستانی مثل قلعه گبری و غار سنگریز نشان میدهد قدمت این منطقه به پیش از ظهور اسلام میرسد.
مهمترین سوغات علویجه چیست؟
توت، انگور، هلو، بادام و شیره انگور از معروفترین سوغات علویجه هستند.
آیا جشنواره توت در علویجه هر سال برگزار میشود؟
بله، جشنواره توت علویجه هر سال در فصل بهار برگزار میشود و در تقویم رسمی رویدادهای فرهنگی استان اصفهان ثبت شده است.
جمعبندی
علویجه شهری است که تاریخ چند هزار سالهاش را در دل خود جای داده است؛ از «ایل ویژه» و «ویج» باستانی تا «علویجه» امروز. شهری که با توتستانهای گسترده، باغات انگور و هلوی معطرش شناخته میشود و در مسیر تبدیل شدن به یکی از مقاصد اکوتوریستی کشور قرار گرفته است. علویجه نه فقط یک شهر، بلکه حافظه تاریخی منطقه مهردشت و نجفآباد است.
اگر به دنبال خرید موبایل و لوازم جانبی در علویجه، دهق، مهردشت یا توتستان هستید، فروشگاه چیماه علویجه با سالها تجربه و ارائه گارانتی معتبر در خدمت شماست.
